Elektrik Kaçağı Tespiti
Elektrik kaçağı, akımın gitmesi gereken yolun dışına çıkmasıdır. En tehlikeli yanı şu: çoğu zaman hiçbir şey bozulmaz. Işıklar yanar, cihazlar çalışır, hayat normal görünür — ta ki biri ıslak elle bir yüzeye dokunana kadar.
Bu hizmet, kaçağın nereden kaynaklandığını ölçümle belirlemeyi kapsar.
Kaçak kendini nasıl gösteriyor
Kaçak akım rölesi atıyorsa — en net işaret budur. Özellikle yağmurdan sonra, nemli havalarda veya belirli bir cihaz çalışırken atıyorsa kaçak kuvvetle muhtemeldir. Röle sizi korumak için atıyor; devre dışı bırakmak sorunu çözmez, uyarıyı susturur.
Karıncalanma hissediliyorsa — musluğa, çamaşır makinesinin gövdesine, kombiye, duş bataryasına veya bir cihazın metal kısmına dokununca hafif bir ürperme. Bu his "az akım" demek değildir; koşullar değişince aynı kaçak çok daha ciddi sonuç doğurabilir.
Su teması olduysa — su baskını, tesisata sızıntı, dış cephe yağmuru. Islanan yalıtım kurusa bile eski hâline dönmeyebilir.
Faturada açıklanamayan artış varsa — kaçak faturayı yükseltebilir. Ama tek sebep bu değildir; cihaz değişikliği, mevsim ve kullanım alışkanlığı da etkiler. Ölçüm yapılmadan faturadan kaçak sonucu çıkarılmaz.
Hiçbir belirti yoksa da kaçak olabilir. Panosunda kaçak akım rölesi bulunmayan bir tesisatta uyaracak hiçbir mekanizma yoktur.
Ölçüm nasıl yapılıyor
Amaç kaçağın var olup olmadığını değil, nereden kaynaklandığını bulmaktır.
1 · Röle davranışı izlenir. Ne zaman atıyor, hangi koşulda tekrarlıyor, kendi kendine mi atıyor yoksa bir cihazla mı tetikleniyor.
2 · Devreler ayrılır. Gruplar tek tek devreye alınıp çıkarılarak kaçağın hangi hatta olduğu daraltılır. Bu adım çoğu zaman aramanın yarısını bitirir.
3 · Cihaz mı tesisat mı ayrılır. Şüpheli hattaki cihazlar çıkarılıp ölçüm tekrarlanır. Kaçak cihazdan geliyorsa tesisata dokunmaya gerek yoktur.
4 · İzolasyon direnci ölçülür. Hattın yalıtımının hâlâ görevini yapıp yapmadığı cihazla ölçülür. Gözle görülmeyen bozulma burada ortaya çıkar.
5 · Kaçak akım ölçülür ve nokta daraltılır. Hat üzerinde ilerleyerek kaçağın hangi bölümde başladığı belirlenir — buat, ek yeri, ıslanmış bölge veya arızalı bir nokta.
Sonuç bir tahmin değil, ölçülmüş bir bulgudur.
Kaçak bulunduktan sonra ne oluyor
Kaynağa göre iş değişir:
- Cihaz kaynaklıysa — o cihazın servisine yönlendiririz. Cihazın kendi onarımı bizim kapsamımızda değildir; tesisatınızın sağlam olduğunu söyleyip cihazı ayırırız.
- Priz, anahtar veya buat kaynaklıysa — arızalı eleman değiştirilir, bağlantı yenilenir.
- Hat ıslanmış veya yalıtımı bozulmuşsa — ilgili bölümün hattı yenilenir.
- Bozulma yaygınsa — tek nokta değil, tesisatın genelinde yaşlanma varsa tesisat yenileme konuşulur.
- Topraklama eksik veya yetersizse — bu ayrı bir iştir ve kaçak onarımıyla birlikte ele alınması gerekir.
Son madde önemli: kaçağı gidermek ile korumayı kurmak aynı şey değildir. Kaçak onarıldıktan sonra da tesisatın koruma zinciri çalışır durumda olmalıdır.
Neden ertelenmemeli
Kaçak kendi kendine düzelmez; nem ve korozyonla büyür.
Ertelemenin asıl riski faturaya yansıması değil, koşulların değişmesidir. Kuru bir zeminde hafif karıncalanma yapan bir kaçak, ıslak ayakla banyoda çok farklı sonuç verir. Bir kaçağın "hafif" olması akımın küçük olmasından değil, o an temas koşulunun elverişsiz olmasındandır.
Kaçak akım rölesi atıyorsa röleyi devre dışı bırakmayın. Atmasının bir sebebi var ve o sebep bulunana kadar koruma yerinde kalmalıdır.