Elektrik Çarpması ve Karıncalanma

Musluğa, çamaşır makinesinin gövdesine ya da kaloriferin peteğine dokununca hissedilen o hafif ürperti bir tuhaflık değil — küçük bir elektrik çarpmasıdır.

Anlamı şu: dokunduğunuz metal parçada olmaması gereken bir gerilim var. Elektrik, gitmesi gereken yolun dışına çıkmış ve cihazın gövdesine ulaşmış.

Neden "hafif" olması güven vermiyor

Aynı kaçak, koşullara göre bambaşka sonuç verir. Fark sizin vücudunuzda değil, temas koşulundadır:

• Kuru elle, ayakkabıyla, kuru zeminde → hafif bir karıncalanma
• Islak elle, çıplak ayakla, banyoda veya ıslak zeminde → aynı kaçak çok daha fazla akımın vücuttan geçmesi demektir

Yani bugün hissettiğiniz şey, olayın ne kadar tehlikeli olduğunu değil, o an ne kadar kuru olduğunuzu gösteriyor. Bu yüzden "az bir şey, alıştık" cümlesi bu belirtide özellikle yanıltıcıdır. Banyoda, mutfakta ve çamaşırlıkta hissedilen karıncalanma en riskli olanıdır.

Aslında iki şey birden bozuk

Karıncalanmayı hissediyorsanız, koruma zincirinde iki halka birden görevini yapmıyor demektir:

1. Bir kaçak var. Bir yerde yalıtım bozulmuş, nem girmiş ya da bir iletken gövdeye değmiş.
2. Kaçak size ulaşıyor. Sağlam bir topraklama olsaydı o akım toprak hattından akardı ve kaçak akım rölesi devreyi keserdi — siz hiçbir şey hissetmeden.

Karıncalanmayı hissetmeniz, akımın toprak hattı yerine sizi yol olarak kullandığı anlamına gelir. Bu yüzden sorun tek başına "kaçak" değil, kaçak ile topraklamanın birlikte değerlendirilmesidir.

Bu, bazı evlerde şu şaşırtıcı duruma yol açar: kaçak akım rölesi vardır ve hiç atmamıştır, ama karıncalanma sürer. Röle çalışmıyor değildir; kaçan akım toprak üzerinden değil, başka bir yoldan döndüğü için röle farkı görememektedir.

Şimdi ne yapmalı

• Karıncalanma belirli bir cihazdan geliyorsa fişini çekin, o cihazı kullanmayın.
• Musluk, duş, petek gibi tesisata gömülü bir yerden geliyorsa o bölgenin enerjisini kesin ve ıslak alanı kullanmayın.
• Evde çocuk, yaşlı veya evcil hayvan varsa haber verin — onlar belirtiyi tarif edemez.
• Panodaki kaçak akım rölesinin test düğmesine basın. Röle atmıyorsa koruma zaten çalışmıyor demektir; bu tek başına acil bir bulgudur.

Bunları yapmayın:

• Cihazın gövdesini açmayın, topraklama ucunu kendiniz bağlamayın.
• Toprak hattını su borusuna, kalorifer tesisatına veya balkon demirine bağlamayın. Yaygın bir yanlıştır ve iki sonucu vardır: modern tesisatta borular plastik olduğu için işe yaramaz, metal olduğunda ise bütün boru hattını elektriklendirir.
• Toprak ile nötrü birbirine köprülemeyin. Karıncalanmayı geçirebilir ama korumayı ortadan kaldırır; sorun görünmez hâle gelir, yok olmaz.
• Prize üç uçlu fiş takıp topraklama varmış gibi davranmayın; prizde toprak ucunun bulunması, arkasında çalışan bir topraklama olduğunu kanıtlamaz.

Ölçümle ne bulunur

Ölçüm iki soruya birden cevap verir: kaçak nereden geliyor ve topraklama görevini yapıyor mu. İkisi ayrı ayrı ölçülür; biri düzeltilip diğeri bırakılırsa belirti susar ama risk kalır.

Sonuç genellikle şunlardan biridir: tek bir cihazın gövdesine kaçak, ıslak bir bölgede bozulmuş yalıtım, ya da hiç yapılmamış veya bağlantısı kopmuş bir topraklama.

Hangi belirti neye işaret ediyor

Karıncalanmanın kaynağı gözle bulunmaz; hangi hattan hangi noktaya kaçtığı ölçümle çıkar. Telefonda nerede ve hangi koşulda hissettiğinizi aktardığınızda hangi ölçümlerin gerekeceğini önceden belirleyebiliyoruz.