Topraklama Ölçümü ve Yapımı
Topraklama, bir arıza anında kaçan akıma kendi yolunu veren koruma hattıdır. İşini yalnızca bir şeyler ters gittiğinde yapar — ve tam bu yüzden çalışıp çalışmadığı kullanımda hiç belli olmaz.
Bir tesisatta topraklamanın varlığı gözle anlaşılmaz. Prizde toprak ucunun bulunması, arkasında çalışan bir topraklama olduğunu kanıtlamaz; o uç hiçbir yere bağlı olmayabilir ya da bağlantısı yıllar içinde kopmuş olabilir.
Bu hizmet iki işi kapsar: mevcut topraklamanın ölçülmesi ve eksik ya da yetersiz çıktığında yapılması.
Topraklama neyi önler
Kaçan akım her zaman bir yol arar. Sağlam bir topraklama varsa o yol toprak hattıdır; yoksa yol, metal bir gövdeye dokunan insan olur.
Topraklamanın ikinci işlevi daha az bilinir: koruma cihazlarının çalışmasını sağlar. Kaçak akım rölesi ancak akımın gidiş ile dönüş farkını görebildiğinde atar. Topraklama yoksa kaçan akım rölenin göremediği bir yoldan dönebilir; röle panoda durur, hiç atmaz ve herkes koruma varmış sanır.
Yani topraklama ile kaçak akım rölesi ayrı iki ürün değil, tek bir koruma zincirinin iki halkasıdır. Biri eksikse diğeri de tam çalışmaz.
Ölçüm nasıl yapılıyor
Amaç "topraklama var mı" sorusuna evet demek değil, görevini yapacak durumda mı sorusuna sayıyla cevap vermektir.
1 · Tesisat gözden geçirilir. Pano, ana topraklama barası, varsa topraklama elektrodu ve bağlantı noktaları incelenir. Kopuk, gevşemiş veya korozyona uğramış bağlantılar çoğu zaman burada görünür.
2 · Süreklilik ölçülür. Priz ve cihaz noktalarındaki toprak ucunun gerçekten ana baraya kadar kesintisiz ulaşıp ulaşmadığı ölçülür. "Toprak ucu var ama bağlı değil" durumu bu adımda ortaya çıkar.
3 · Toprak direnci ölçülür. Topraklamanın kaçak akımı ne kadar kolay taşıyabildiği ölçülür. Direnç yüksekse topraklama vardır ama işe yaramaz — en sık rastlanan sonuç budur.
4 · Koruma cihazları sınanır. Kaçak akım rölesinin gerçekten ve zamanında attığı test cihazıyla doğrulanır. Panoda röle bulunması yeterli sayılmaz.
5 · Sonuç raporlanır. Ölçülen değerler, ölçüm tarihi ve kullanılan cihaz yazılı olarak verilir. Rapor, "baktık iyiydi" değil, sonradan karşılaştırılabilir bir kayıttır.
Ölçüm hangi durumlarda isteniyor
Konutlarda topraklama ölçümü genellikle bir belirti üzerine gündeme gelir: karıncalanma, rölenin sürekli atması ya da hiç atmaması, tadilat sonrası şüphe.
İş yerlerinde ise ölçüm periyodik olarak istenir. Ofis, mağaza, atölye ve bina ortak alanlarında; denetimlerde, sigorta süreçlerinde veya AVM yönetimlerinin prosedürlerinde güncel tarihli bir topraklama ölçüm raporu talep edilir. Periyodun uzunluğu tesisin türüne göre değişir; işletmenizden hangi aralığın istendiğini öğrenip bize söylerseniz ona göre planlarız.
Bir ayrım önemli: burada yapılan ölçüm topraklama sistemine ilişkindir. Kiralama, ruhsat veya devir süreçlerinde istenen, tesisatın tamamını kapsayan uygunluk raporu ayrı bir iştir.
Topraklama eksik veya yetersiz çıkarsa
Ölçüm sonucuna göre iş üç ölçekten birine oturur:
Bağlantı sorunu — topraklama sistemi vardır, bir noktada kopmuş veya gevşemiştir. Genellikle en hızlı çözülen durumdur; ölçüm zaten kopuğun yerini göstermiştir.
Yetersiz direnç — sistem vardır ama kaçak akımı taşıyacak nitelikte değildir. Elektrot tarafında iyileştirme veya yenileme gerekir.
Topraklama hiç yok — özellikle eski yapılarda karşılaşılır. Bu durumda topraklama tesisatı kurulur ve pano tarafı buna göre düzenlenir. Bina ortak alanını ilgilendiren bir iş çıkarsa kararın yönetimle alınması gerekir; tek başına daire içinde çözülemez.
Her üç durumda da iş bitiminde ölçüm tekrarlanır ve sonuç raporlanır. Yapılan işin işe yaradığı, yapılmadan önceki ve sonraki iki sayıyla gösterilir.
Ne zaman ölçtürmeli
- Karıncalanma veya hafif çarpılma hissediliyorsa
- Kaçak akım rölesi sık atıyorsa ya da hiç atmıyorsa
- Panoda kaçak akım rölesi hiç yoksa
- Tesisat eskiyse ve daha önce hiç ölçülmemişse
- Tadilat, pano değişimi veya tesisat yenileme sonrasında
- İş yerinde periyodik rapor süresi dolduysa
- Yeni bir yere taşınırken — devraldığınız tesisatın durumunu bilmeden kullanmak
Ölçüm kısa süren ve sonucu sayıyla verilen bir iştir. Belirti beklemeden yaptırıldığında koruma zincirinin gerçekten kurulu olup olmadığı, bir kaza anını beklemeden öğrenilir.